Причините за најновото зголемување на цената на златото

Цената на златото повторно руши рекорди и се приближува до никогаш достигнатата психолошка граница од 4.000 долари за унца, што е околу 3.420 евра по тековниот девизен курс.

Цената на златото во евра се зголеми повеќе од двојно во последните пет години, а голем дел од ова зголемување се случи токму во 2025 година. Од почетокот на годината цената на благородниот метал во евра се зголеми за околу 35%, што е значително повисоко од просечното годишно зголемување од нешто повеќе од 10%.

Многумина се прашуваат што точно стои зад ова зголемување на цените на златото.

Преглед на најважните фактори што влијаеле на ова зголемување

Пад на каматните стапки

Историски гледано, движењето на каматните стапки во САД е еден од најважните фактори што влијаат на цената на златото. Падот на каматните стапки генерално придонесува за зголемување на цената на златото, бидејќи инвеститорите во таква средина претпочитаат злато пред помалку профитабилни државни обврзници на САД.

Оваа година, американскиот Фед започна со намалување на каматните стапки по иницијатива на државното раководство со цел да се стимулира економскиот раст. Аналитичарите очекуваат уште две намалувања до крајот на годината, а таквата експанзивна монетарна политика е плодна почва за зголемување на инфлацијата и, следствено, за растечка побарувачка за злато како инструмент за заштита од пад на вредноста на парите.

Дедоларизација

Американскиот долар е во голема криза. Од почетокот на годината, индексот на американскиот долар (DXY), индикатор што ја мери силата на најсилната валута во светот во однос на другите валути како што се еврото и јуанот, падна за повеќе од 9%. Довербата во доларот опаѓа на глобално ниво, а вртоглавиот јавен долг на САД само ја влошува ситуацијата, бидејќи каматните плаќања сега зафаќаат поголем дел од федералниот буџет отколку војската и здравството.

Доларот е сè уште резервна валута во светот, но неговото влијание полека опаѓа. Овој процес го нарекуваме дедоларизација. Дедоларизацијата не е нов феномен, но во 2025 година станува стратешки приоритет за многу земји бидејќи за прв пат по децении доларот го губи својот статус на единствено сидро на глобалната финансиска стабилност.

Другите светски сили, со Кина како предводник, се свртуваат кон алтернативи, од кои најважна е златото, кое историски е основа на безбедноста и стабилноста на монетарниот систем. Оваа зголемена побарувачка дополнително ја турка цената на златото нагоре.

Побарувачка од централните банки

Побарувачката за злато од страна на светските централни банки во последните години руши рекорди, што е тесно поврзано со веќе споменатата дедоларизација. Кина, Индија, Полска, Русија и Казахстан се некои од земјите кои моментално најмногу ги зголемуваат своите резерви на злато.

Овој нов тренд на „движење на златото“ од запад кон исток е забележлив од 2020 година и не покажува знаци на забавување. Источните земји складираат злато за да ја намалат зависноста од доларот, да ја зголемат довербата на финансиските пазари во сопствените валути и да создадат отпорност на инфлација и геополитички шокови.

Геополитичка неизвесност

Златото традиционално се смета за заштита од капитал во неизвесни времиња, без разлика дали станува збор за рецесии, инфлација, трговски конфликти или отворени војни. Историски гледано, геополитичките фактори отсекогаш директно влијаеле врз цената на златото, бидејќи во неизвесни времиња побарувачката за прачки и златни монети од страна на индивидуалните инвеститори се зголемува.

Денес сме токму во таков период. Војната во Украина, конфликтот во Палестина и пошироката нестабилност на Блискиот Исток, секогаш присутниот проблем со Тајван - сите овие се фактори што го прават сегашниот светски поредок нестабилен. Сите споменати фактори останаа присутни во 2025 година, а ситуацијата не се смирува, и покрај американските напори за постигнување договор за примирје. Додека ситуацијата е нестабилна, цената на златото ќе го одразува ова.

Ограничена понуда

Златото е познато по тоа што е многу скапо и комплексно за ископување од земја, поради што вкупната достапна количина на овој метал на пазарот не се зголемува значително на годишна основа. Златото е стока која е под влијание на законот за понуда и побарувачка, кој диктира дека, со стабилна понуда, зголемената побарувачка нужно води до зголемување на цената. Токму тоа се случува.

Во моментов, најголемиот производител на злато е Кина, која сигурно ќе го задржи поголемиот дел од тоа злато во своите граници, додека дефицитот на понудата ќе продолжи на Запад. Ако побарувачката остане висока, тоа значи дека можеме да очекуваме продолжување на зголемувањето на цената во наредниот период.

Сето погоре наведено покажува дека златото ќе порасне во 2025 година не случајно, туку од длабоки монетарни и геополитички причини. Колку долго ќе трае овој тренд зависи од централните банки и глобалната рамнотежа на моќ, но едно е сигурно: златото се потврдува како основа на доверба во време на неизвесност.

Што да очекуваме во иднина?

Во наредниот период, пазарите на капитал и инвеститорите внимателно ќе ги следат одлуките на американскиот ФЕД, кои ќе имаат значително влијание врз глобалната економија. Пред неколку недели, ФЕД ги намали каматните стапки за 0,25 поени и сигнализираше понатамошни намалувања во наредниот период. Накратко, намалувањето на каматните стапки значи поевтини пари, полесен пристап до кредити и поттик за економијата, но исто така зборува за загриженост за забавувањето на американската и глобалната економија. Затоа аналитичарите веруваат дека Федералните резерви имале малку избор - намалувањето на каматните стапки е неопходно за ублажување на ризиците од рецесија.

Стравот од рецесија е една од клучните причини што ја натера Федералните резерви да дејствува брзо. Одржувањето на високи каматни стапки предолго би довело до забавување на инвестициите, недостаток на ликвидност и пад на потрошувачката, што пак би ја турнало економијата во стагнација или пад. Со намалување на каматните стапки, Федералните резерви се обидуваат да создадат поповолни услови за финансиските пазари и компаниите, но ова има и последици за вредноста на доларот, високата инфлација и довербата во државните обврзници.

Во таква средина, златото повторно станува безбедно засолниште. Историски гледано, во периоди на пониски каматни стапки и зголемена неизвесност, цената на златото се зголемила повеќе бидејќи инвеститорите бараат стабилност и заштита од инфлацијата и падот на вредноста на фиат валутите како што е доларот. На долг рок, златото веќе докажа дека успешно ја зачувува куповната моќ, па затоа се очекува дека најновиот циклус на намалување на каматните стапки ќе продолжи да врши притисок врз цената нагоре.

*Текстовите на investapediagold.mk служат единствено за информирање и едукација за финансиските пазари и пазарите на скапоцени метали и не треба да се сметаат за инвестициски совет.